ประเพณีไทยเดือนมิถุนายน: บุญซำฮะ กวนข้าวยาคู วันสุนทรภู่ และมิถุนายนที่ภูเก็ต
มิถุนายนเป็นเดือนที่ไทยเข้าสู่หัวใจของฤดูฝนอย่างเต็มตัว ขณะที่อีสานกำลังทำพิธีบุญซำฮะเพื่อชำระล้างหมู่บ้าน ภาคใต้กำลังกวนข้าวยาคูถวายพระ และทั่วประเทศระลึกถึงสุนทรภู่ กวีเอกคนเดียวของไทยที่ UNESCO ยกย่องเป็นบุคคลสำคัญของโลก สำหรับภูเก็ต มิถุนายนคือเดือน Low Season ที่ชาวบ้านได้พักหายใจ ราคารถเช่าถูกลง และท้องฟ้าเปลี่ยนสีเป็นสีฟ้าเขียวสวยงามระหว่างพายุ
อัปเดตข้อมูล: 2026
บุญซำฮะ — พิธีชำระล้างหมู่บ้านของคนอีสาน
ความหมายและที่มา
บุญซำฮะ เป็นหนึ่งในฮีตสิบสองของชาวอีสาน (ฮีตสิบสอง = ประเพณี 12 เดือน ที่ชาวอีสานปฏิบัติสืบทอดมาช้านาน) จัดในเดือน 7 ตามปฏิทินจันทรคติ (ราวเดือนมิถุนายน)
คำว่า "ซำฮะ" เป็นคำในภาษาอีสานที่ตรงกับคำว่า "ชำระ" ในภาษาไทยกลาง หมายถึงการล้างสิ่งสกปรก สิ่งอัปมงคล และความชั่วร้ายออกไปจากชุมชน ชาวบ้านมีความเชื่อว่าตลอดครึ่งปีที่ผ่านมาอาจมีภูติ ผีร้าย หรือสิ่งชั่วร้ายสะสมอยู่ในหมู่บ้าน จึงต้องทำพิธีล้างทำให้หมู่บ้านสะอาดและเป็นสิริมงคล
พิธีกรรมบุญซำฮะ
ชาวบ้านร่วมกัน: - ทำความสะอาดหมู่บ้าน บ้านเรือน ถนนหนทาง วัดวาอาราม อย่างทั่วถึง - นิมนต์พระสงฆ์ มาเจริญพระพุทธมนต์ในประรำพิธีกลางหมู่บ้าน ผูกด้ายสายสิญจน์รอบชุมชน - เซ่นไหว้ผีปู่ตา (เทวดาประจำหมู่บ้าน) เพื่อขอให้ท่านช่วยดูแลคุ้มครองชาวบ้าน - สรงน้ำพระพุทธรูป ประจำวัดและศาลเจ้าปู่ในหมู่บ้าน - เช้าวันรุ่งขึ้น ถวายภัตตาหาร รับฝ้ายผูกแขนมงคลจากพระ
ต่างจากบุญอื่นในฮีตสิบสอง ตรงที่บุญซำฮะเน้นความสามัคคีของคนทั้งหมู่บ้านมากกว่าเป็นบุญส่วนตัว เพราะต้องทำร่วมกันทั้งชุมชนจึงจะมีผล
กวนข้าวยาคู — ข้าวทิพย์จากตำนานพุทธกาล
ที่มาจากพุทธประวัติ
กวนข้าวยาคู สืบมาจากเรื่องในพุทธประวัติ ก่อนที่เจ้าชายสิทธัตถะจะตรัสรู้ นางสุชาดา ธิดาเศรษฐีหมู่บ้านเสนานิคม ได้กวน ข้าวมธุปายาส (ข้าวหุงด้วยนมโค) เพื่อบวงสรวงเทพยดาที่ใต้ต้นนิโครธ แต่เมื่อนำไปถวาย ก็พบเจ้าชายสิทธัตถะนั่งอยู่ใต้ต้นนั้น จึงนำไปถวายแทน นี่คืออาหารมื้อสุดท้ายก่อนที่พระองค์จะตรัสรู้
พุทธศาสนิกชนจึงสืบสานประเพณีกวนข้าวยาคูเพื่อระลึกถึงเหตุการณ์นี้และทานบารมีของนางสุชาดา
กวนข้าวยาคูที่นครศรีธรรมราช
ประเพณีกวนข้าวยาคูพบมากในภาคใต้ โดยเฉพาะที่ นครศรีธรรมราช ซึ่งสืบสานมายาวนาน ชาวเมืองคอนเรียกว่า ข้าวยาโค มีความเชื่อว่า ผู้ได้รับประทานข้าวยาคูจะมีสมองดี เกิดปัญญา มีอายุยืนยาว และผิวพรรณผ่องใส
ส่วนผสมข้าวยาคู: ข้าวใหม่ น้ำตาลทราย กะทิ เครื่องเทศ (เช่น กระวาน อบเชย) กวนในหม้อดินขนาดใหญ่บนไฟฟืนนาน 8–9 ชั่วโมง โดยต้องกวนไม่หยุดจนกว่าจะสุกและข้นเหนียว สีจะเปลี่ยนเป็นสีคล้ำหอมกรุ่น
เมื่อกวนเสร็จ นำขึ้นถาดเกลี่ยให้บาง ตัดเป็นชิ้น ถวายพระสงฆ์ก่อน แล้วแจกญาติมิตรและผู้ที่มาร่วมพิธี
วันที่ทำพิธี
พิธีกวนข้าวยาคูมักทำในวัน ขึ้น 13–14 ค่ำ เดือน 3 (บางพื้นที่ทำเดือน 6 ก่อนวิสาขบูชา) ขึ้นกับธรรมเนียมของวัดนั้นๆ ต้องติดตามจากวัดในพื้นที่
วันสุนทรภู่ — 26 มิถุนายน กวีเอกที่ UNESCO ยกย่อง
สุนทรภู่คือใคร
พระสุนทรโวหาร หรือที่รู้จักในนาม สุนทรภู่ เกิดวันที่ 26 มิถุนายน พ.ศ. 2329 (ค.ศ. 1786) บิดาเป็นชาวบ้านกร่ำ อำเภอแกลง จังหวัดระยอง มารดาเป็นนางนมในพระราชวัง จึงได้เข้ามาเติบโตในวังตั้งแต่เด็ก
สุนทรภู่ดำรงชีวิตผ่าน 4 รัชกาล คือ รัชกาลที่ 1 ถึงรัชกาลที่ 4 แห่งราชวงศ์จักรี มีชีวิตขึ้นๆ ลงๆ สลับกัน บางช่วงได้รับพระมหากรุณาธิคุณ บางช่วงตกยากจนต้องบวชเพื่อหาเลี้ยงชีพ แต่ตลอดชีวิตไม่เคยหยุดแต่งกลอน
ผลงานสำคัญ
| ผลงาน | ประเภท | ความโดดเด่น |
|---|---|---|
| พระอภัยมณี | นิทานกลอน | วรรณคดีที่ยาวที่สุดของไทย ยาวกว่า 30,000 บท ใช้เวลาแต่งกว่า 20 ปี |
| นิราศภูเขาทอง | นิราศ | บรรยายเส้นทางจากกรุงเทพไปวัดภูเขาทอง อ่านสนุก สะท้อนชีวิตจริง |
| นิราศเมืองแกลง | นิราศ | บรรยายการเดินทางกลับบ้านเกิดที่ระยอง |
| โคบุตร | นิทาน | เรื่องราวการผจญภัยและความรัก |
| เสภาขุนช้างขุนแผน (บางตอน) | เสภา | แต่งร่วมกับกวีอื่น |
UNESCO ยกย่องปี 2529
ปี พ.ศ. 2529 ตรงกับครบรอบ 200 ปีชาตกาล ของสุนทรภู่ UNESCO ประกาศยกย่องให้เป็น บุคคลสำคัญของโลกด้านวรรณกรรม ทำให้สุนทรภู่เป็นกวีไทยเพียงคนเดียวที่ได้รับเกียรตินี้ บางครั้งเรียกว่า "เชกสเปียร์แห่งเมืองไทย"
กิจกรรมวันสุนทรภู่ทั่วประเทศ
วันที่ 26 มิถุนายน ของทุกปีเป็น วันสุนทรภู่ แต่ ไม่ใช่วันหยุดราชการ กิจกรรมหลักจัดในโรงเรียน: - ประกวดแต่งกายเป็นตัวละครในวรรณคดีสุนทรภู่ (ฝ่ายสุดสาคร เงือก นางผีเสื้อสมุทร) - ประกวดอ่านทำนองเสนาะ - ประกวดแต่งกลอนสุภาพ - จังหวัดระยอง จัดงานใหญ่ที่บ้านเกิดสุนทรภู่เป็นพิเศษ
ภูเก็ตเดือนมิถุนายน — Low Season ที่ดีกว่าที่คิด
มิถุนายนเป็นเดือน Low Season ของภูเก็ต มรสุมตะวันตกเฉียงใต้พัดเต็มที่ ฝนตกเป็นช่วงๆ แต่ไม่ได้ตกทั้งวัน บรรยากาศเขียวสดชื่น ท้องทะเลมีคลื่นสูง (เหมาะดูแต่ไม่เหมาะว่ายน้ำฝั่งตะวันตก) แต่ฝั่งตะวันออก เช่น หาดป่าคลอก หาดในยาง ยังสงบกว่า
ข้อดีของ Low Season: - ราคามอเตอร์ไซค์เช่าถูกกว่า High Season ชัดเจน - ไม่มีนักท่องเที่ยวแน่น ขับรถสะดวกกว่า - ภูเก็ตสีเขียวสดที่สุดในรอบปี ถ่ายรูปสวย - ร้านอาหารโลคอลไม่แน่น กินได้ง่าย
ข้อควรระวัง: - ฝนตกอาจเป็นพักๆ ควรเตรียมเสื้อกันฝนติดรถไว้ - ถนนลื่นหลังฝนตกใหม่ๆ ขับช้าและระวังตรงโค้ง - คลื่นลมแรงฝั่งตะวันตก หาดป่าตอง กะรน กะตะ ห้ามว่ายน้ำ
ดูราคาเช่ามอเตอร์ไซค์ Low Season ภูเก็ต →
Key Takeaways เดือนมิถุนายน
| วัน/ประเพณี | ที่จัด | วันหยุดราชการ |
|---|---|---|
| บุญซำฮะ | ภาคอีสาน (เดือน 7 จันทรคติ) | ไม่ใช่ |
| กวนข้าวยาคู | นครศรีธรรมราช และวัดบางแห่ง | ไม่ใช่ |
| วันสุนทรภู่ (26 มิ.ย.) | ทั่วประเทศ โดยเฉพาะระยอง | ไม่ใช่ |
