ปฏิทินประเพณีไทยทั้ง 12 เดือน: เทศกาลและวันสำคัญที่ต้องรู้
ประเทศไทยมีประเพณีและเทศกาลตลอดทั้งปี สะท้อนรากวัฒนธรรมที่หล่อหลอมจากพระพุทธศาสนา ความเชื่อพราหมณ์ฮินดู และฮีตคองท้องถิ่นที่สืบทอดมากว่า 700 ปี ไม่ว่าจะเป็นนักท่องเที่ยวที่ต้องการวางแผนเยือนงานประเพณี หรือคนไทยที่อยากทำความเข้าใจรากเหง้าของตนเอง บทความนี้รวบรวมทุกประเพณีสำคัญไว้ครบถ้วนพร้อมบริบทที่เจาะลึก
อัปเดตข้อมูล: 2026
ทำความเข้าใจปฏิทินประเพณีไทย
ก่อนดูตาราง สิ่งสำคัญคือต้องเข้าใจว่าประเพณีไทยใช้ปฏิทิน 2 ระบบ ซ้อนกัน:
ปฏิทินสุริยคติ (Solar Calendar): วันที่คงที่ทุกปี เช่น สงกรานต์ 13–15 เม.ย. วันพ่อ 5 ธ.ค. วันแม่ 12 ส.ค. วางแผนได้ล่วงหน้าหลายปี
ปฏิทินจันทรคติ (Lunar Calendar): วันที่เปลี่ยนไปทุกปีตามวงโคจรของดวงจันทร์ เช่น มาฆบูชา วิสาขบูชา เข้าพรรษา ลอยกระทง และเทศกาลกินเจภูเก็ต ต้องตรวจปฏิทินจันทรคติประจำปีเสมอ
ปฏิทินจีน (Chinese Calendar): ใช้สำหรับตรุษจีนและกินเจภูเก็ต ผันตามรอบพระจันทร์ในระบบนับของจีน
ตารางสรุปประเพณีไทยทั้งปี 2026
| เดือน | ประเพณีเด่น | วันที่ / ช่วงเวลา | ปฏิทิน |
|---|---|---|---|
| มกราคม | วันขึ้นปีใหม่, วันเด็กแห่งชาติ | 1 ม.ค. / ส.ที่ 2 ของเดือน | สุริยคติ |
| กุมภาพันธ์ | มาฆบูชา, ตรุษจีน | ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 3 / ผันตามจีน | จันทรคติ/จีน |
| มีนาคม | บุญผะเหวด, แห่ผ้าขึ้นธาตุ | ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 4 / ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 3 | จันทรคติ |
| เมษายน | สงกรานต์ | 13–15 เม.ย. | สุริยคติ |
| พฤษภาคม | พืชมงคล, วิสาขบูชา, บุญบั้งไฟ | ผันตามปฏิทิน | จันทรคติ |
| มิถุนายน | บุญซำฮะ, กวนข้าวยาคู, วันสุนทรภู่ | 26 มิ.ย. (สุนทรภู่) | ผสม |
| กรกฎาคม | อาสาฬหบูชา, เข้าพรรษา, แห่เทียนอุบล | ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 8 | จันทรคติ |
| สิงหาคม | วันแม่แห่งชาติ | 12 ส.ค. | สุริยคติ |
| กันยายน–ตุลาคม | กินเจภูเก็ต | เดือน 9 ปฏิทินจีน | จีน |
| ตุลาคม | ออกพรรษา, ตักบาตรเทโว, ไหลเรือไฟ | ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 11 | จันทรคติ |
| พฤศจิกายน | ลอยกระทง, ยี่เป็ง, ทอดกฐิน | ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12 | จันทรคติ |
| ธันวาคม | วันพ่อแห่งชาติ, วันรัฐธรรมนูญ, ส่งท้ายปี | 5 ธ.ค. / 10 ธ.ค. / 31 ธ.ค. | สุริยคติ |
มกราคม — เริ่มต้นปีด้วยบุญและความหวัง
มกราคมเปิดปีด้วย วันขึ้นปีใหม่สากล 1 มกราคม ซึ่งในไทยผนวกรวมกับประเพณีพุทธ ทั่วประเทศจัดสวดมนต์ข้ามปีตั้งแต่คืน 31 ธ.ค. และตักบาตรเช้าวันที่ 1 ม.ค. เพื่อเริ่มปีด้วยบุญ ภูเก็ตมีงานนับถอยหลังที่หาดป่าตองและแหลมพรหมเทพ
วันเด็กแห่งชาติ (วันเสาร์ที่ 2 ของเดือน) เป็นวันหยุดพิเศษที่สถานที่ราชการและหน่วยทหารเปิดให้เด็กเข้าชมฟรี รัฐบาลจัดงานใหญ่ที่ทำเนียบรัฐบาล มีคำขวัญเด็กที่นายกรัฐมนตรีมอบให้ทุกปี
นอกจากนี้ วันพ่อขุนรามคำแหงมหาราช (17 มกราคม) เป็นวันระลึกถึงกษัตริย์ผู้สถาปนาอักษรไทยในปี พ.ศ. 1826 จัดงานที่จังหวัดสุโขทัย
อ่านรายละเอียดประเพณีเดือนมกราคมทั้งหมด →
กุมภาพันธ์ — มาฆบูชาและตรุษจีน
วันมาฆบูชา (ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 3) ระลึกถึงเหตุการณ์ "จาตุรงคสันนิบาต" เมื่อ 2,500 กว่าปีก่อน พระสงฆ์ 1,250 รูปมาประชุมพร้อมกันโดยมิได้นัดหมาย พระพุทธเจ้าทรงแสดงโอวาทปาติโมกข์ อันเป็นหลักธรรมหัวใจพระพุทธศาสนา ทุกวัดจัดเวียนเทียนในคืนนั้น
ตรุษจีน (วันที่ 1 เดือน 1 ตามปฏิทินจีน) คึกคักที่สุดในเยาวราชกรุงเทพฯ และย่านเมืองเก่าภูเก็ต (ถนนถลาง ถนนกระบี่) ซึ่งมีชาวจีนฮกเกี้ยนตั้งรกรากมาแต่ยุคเหมืองแร่ การแต่งกายสีแดง แจกซองแดง กินอาหารมงคล และจุดประทัดเป็นสัญลักษณ์ของเทศกาล ภูเก็ตยังมีพิธีไหว้เจ้าที่ศาลเจ้าต่างๆ โดยเฉพาะศาลเจ้าจุ้ยตุ่ยและศาลเจ้าบางเหนียว
อ่านรายละเอียดประเพณีเดือนกุมภาพันธ์ทั้งหมด →
มีนาคม — บุญใหญ่อีสานและใต้
บุญผะเหวด หรือบุญมหาชาติ เป็น 1 ใน "ฮีตสิบสอง" ที่ชาวอีสานถือปฏิบัติมาตั้งแต่โบราณ จัดในเดือน 4 จันทรคติ (ประมาณมีนาคม) มีการเทศน์มหาชาติ 13 กัณฑ์ให้ครบภายใน 1 วัน 1 คืน เพื่ออานิสงส์ผู้ที่ฟังครบทั้งหมดได้บุญมากเป็นพิเศษ ศูนย์กลางคือจังหวัดยโสธรและร้อยเอ็ด
แห่ผ้าขึ้นธาตุ ประเพณีภาคใต้ที่นครศรีธรรมราช จัดในวันมาฆบูชาหรือวันวิสาขบูชา ชาวบ้านนำผ้าพระบฏ (ผ้าที่เขียนภาพพุทธประวัติ) มาพันรอบองค์พระบรมธาตุนครศรีธรรมราช เชื่อว่าจะได้อานิสงส์สูงส่ง
อ่านรายละเอียดประเพณีเดือนมีนาคมทั้งหมด →
เมษายน — สงกรานต์ เทศกาลปีใหม่ไทย
สงกรานต์ (13–15 เมษายน) คือปีใหม่ไทยตามประเพณีโบราณที่คำนวณจากปฏิทินสุริยคติแบบอินเดีย คำว่า "สงกรานต์" มาจากภาษาสันสกฤต "สังกรานติ" แปลว่าการเคลื่อนย้ายของดวงอาทิตย์เข้าสู่ราศีเมษ
- 13 เมษายน = วันมหาสงกรานต์ (วันส่งท้ายปีเก่า)
- 14 เมษายน = วันเนา (วันกลาง วันพักผ่อน)
- 15 เมษายน = วันเถลิงศก (วันเริ่มปีใหม่ไทย)
สงกรานต์มีรูปแบบที่แตกต่างกันในแต่ละภาค ภาคเหนือเรียกว่า ปี๋ใหม่เมือง มีการแห่พระพุทธสิหิงค์ ขนทรายเข้าวัด และปอยสงกรานต์ที่เชียงใหม่และลำปาง ภาคอีสานเรียกว่า บุญฮดสรง มีการรดน้ำพระพุทธรูปและพระสงฆ์ ในภาคใต้ภูเก็ตมีงานสงกรานต์ที่ถนนดีบุกและสระน้ำพระอินทร์
อ่านรายละเอียดประเพณีเดือนเมษายนทั้งหมด →
พฤษภาคม — พืชมงคล วิสาขบูชา บุญบั้งไฟ
เดือนพฤษภาคมเต็มไปด้วยประเพณีที่เชื่อมโยงวงจรชีวิตเกษตรกรกับพระพุทธศาสนา
พระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ เป็นพระราชพิธีโบราณที่พระมหากษัตริย์ทรงเปิดฤดูกาลเพาะปลูก จัดที่ท้องสนามหลวงกรุงเทพฯ พระยาแรกนาไถดินพร้อมพระโคคู่สีขาว และทำนายผลผลิตข้าวของปีนั้นจากสิ่งที่พระโคเลือกกิน
วันวิสาขบูชา (ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6) เป็นวันสำคัญสากลขององค์การสหประชาชาติ (UN Vesak Day) ระลึกถึง 3 เหตุการณ์ของพระพุทธเจ้าที่เกิดในวันเดียวกัน: ประสูติ ตรัสรู้ และปรินิพพาน
บุญบั้งไฟ (ฮีตสิบสองเดือน 6 อีสาน) เป็นพิธีบูชาพระยาแถน (เทพแห่งฝน) เพื่อขอฝนฟ้าสำหรับการทำนา จังหวัดยโสธรจัดงานบั้งไฟที่ใหญ่ที่สุดในโลก มีการประกวดบั้งไฟ (จรวดไม้ไผ่ขนาดยักษ์) ขบวนแห่ฟ้อนภูไท และการแสดงแสงสีเสียง
อ่านรายละเอียดประเพณีเดือนพฤษภาคมทั้งหมด →
มิถุนายน — บุญแห่งฤดูฝนและกวีเอก
บุญซำฮะ (ฮีตสิบสองเดือน 7 อีสาน) เป็นพิธีชำระล้างสิ่งอัปมงคลออกจากหมู่บ้านก่อนฤดูฝน มีการทำพิธีผูกด้ายสะเดาะเคราะห์ นิมนต์พระสงฆ์สวดมนต์ และนำเครื่องเซ่นไหว้ออกไปทิ้งนอกหมู่บ้าน
กวนข้าวยาคู (ฮีตสิบสองเดือน 8 อีสาน) เป็นพิธีกวนข้าวยาคู (ข้าวต้มหวาน) ถวายพระสงฆ์ ในสมัยพุทธกาลนางสุชาดาถวายข้าวยาคูแก่พระโพธิสัตว์ก่อนตรัสรู้ พิธีกรรมนี้จึงสืบทอดเป็นบุญถวายอาหาร
วันสุนทรภู่ (26 มิถุนายน) ระลึกถึงกวีเอกแห่งรัตนโกสินทร์ผู้แต่งพระอภัยมณี ขุนช้างขุนแผน และนิราศหลายเล่ม กรมศิลปากรจัดงานที่จังหวัดระยองบ้านเกิด
อ่านรายละเอียดประเพณีเดือนมิถุนายนทั้งหมด →
กรกฎาคม — เข้าพรรษาและแห่เทียนอุบล
วันอาสาฬหบูชา (ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 8) ระลึกถึงการแสดงธัมมจักกัปปวัตตนสูตรครั้งแรก และ วันเข้าพรรษา (แรม 1 ค่ำ เดือน 8) คือวันที่พระสงฆ์เริ่มอยู่จำพรรษา 3 เดือน โดยไม่เดินทางค้างคืนนอกวัด
ประเพณีแห่เทียนพรรษา ที่จังหวัดอุบลราชธานีเป็นงานระดับโลกที่มีนักท่องเที่ยวหลั่งไหลมาชมทุกปี ช่างฝีมือแกะสลักต้นเทียนขนาดใหญ่เป็นรูปปราสาทราชวัง เทวดา และสัตว์หิมพานต์ ก่อนนำขบวนแห่ทั่วเมืองในวันเข้าพรรษา บางต้นสูงกว่า 3 เมตร ใช้เวลาแกะสลักนานหลายเดือน
อ่านรายละเอียดประเพณีเดือนกรกฎาคมทั้งหมด →
สิงหาคม — วันแม่และรับบัวบางพลี
วันแม่แห่งชาติ (12 สิงหาคม) ตรงกับวันเฉลิมพระชนมพรรษาสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ดอกมะลิสีขาวหอมเป็นสัญลักษณ์แทนความรักอันบริสุทธิ์และยั่งยืนของแม่ ลูกหลานนิยมมอบพวงมาลัยมะลิและรดน้ำขอพร
ประเพณีรับบัว ที่อำเภอบางพลี จังหวัดสมุทรปราการ จัดในวันแรม 1 ค่ำ เดือน 11 (ตุลาคม) แต่มีรากมาจากชุมชนมอญในช่วงฤดูดอกบัวบาน ชาวบ้านสองฝั่งคลองสำโรงโยนดอกบัวใส่เรือขบวนที่อัญเชิญหลวงพ่อโต เป็นประเพณีหาดูได้ยากมากในยุคปัจจุบัน
อ่านรายละเอียดประเพณีเดือนสิงหาคมทั้งหมด →
กันยายน–ตุลาคม — กินเจภูเก็ต เทศกาลระดับโลก
เทศกาลกินเจภูเก็ต (Phuket Vegetarian Festival) จัดขึ้น 9 วัน 9 คืนในเดือน 9 ตามปฏิทินจีน (ประมาณกันยายน–ตุลาคม) เริ่มต้นในปี พ.ศ. 2368 จากเหตุการณ์ที่คณะงิ้วจีนป่วยหนัก และหายโรคหลังทำพิธีถือศีลกินเจบูชาเก้าจักรพรรดิเทพ
สิ่งที่ทำให้กินเจภูเก็ตโด่งดังไปทั่วโลกคือ พิธีกรรมอันน่าทึ่ง ของม้าทรง (ร่างทรงเทพเจ้า) ทั้งการเดินลุยไฟ ไต่สะพานดาบ ทิ่มแทงร่างกายด้วยวัตถุต่างๆ โดยไม่เจ็บปวด ถือว่าเทพเจ้าสิงสู่ร่างและคุ้มครอง
ภูเก็ตเป็นสถานที่ที่ดีที่สุดในโลกสำหรับชมกินเจ เพราะมีชุมชนจีนฮกเกี้ยนเข้มแข็ง ศาลเจ้าหลายแห่งจัดพิธีซ้อนกัน นักท่องเที่ยวสามารถเช่ามอเตอร์ไซค์ขับระหว่างศาลเจ้าเพื่อไม่พลาดพิธีกรรมสำคัญ
อ่านรายละเอียดประเพณีเดือนกันยายนทั้งหมด →
ตุลาคม — ออกพรรษา ตักบาตรเทโว ไหลเรือไฟ
วันออกพรรษา (ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 11) สิ้นสุดการจำพรรษา 3 เดือน พระสงฆ์ทำพิธี "ปวารณา" เปิดโอกาสให้สงฆ์ว่ากล่าวตักเตือนกัน หลังออกพรรษาเป็นช่วงทอดกฐินซึ่งทำได้เพียง 1 เดือน และถือเป็นทานที่มีอานิสงส์สูงในพระพุทธศาสนา
ตักบาตรเทโว วันรุ่งขึ้นหลังออกพรรษา ระลึกถึงการที่พระพุทธเจ้าเสด็จลงจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ที่วัดพระพุทธบาทราชวรมหาวิหาร จังหวัดสระบุรี พระสงฆ์เดินลงบันไดจากยอดเขา ชาวบ้านรอตักบาตรสองฝั่งทางนับหมื่นคน
ไหลเรือไฟนครพนม ริมแม่น้ำโขงในคืนวันออกพรรษา เรือประดับด้วยดอกไม้ไฟและแสงไฟงดงามลอยตามสายน้ำ บางลำมีขนาดยาว 20 เมตร ภาพเรือไฟสะท้อนบนน้ำโขงยามค่ำคืนเป็นหนึ่งในภาพที่สวยที่สุดในประเทศไทย
อ่านรายละเอียดประเพณีเดือนตุลาคมทั้งหมด →
พฤศจิกายน — ลอยกระทง ยี่เป็ง ทอดกฐิน
วันลอยกระทง (ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12) เป็นประเพณีบูชาพระแม่คงคาและขอขมาที่ใช้น้ำตลอดปี ตำนานยอดนิยมอ้างว่านางนพมาศสนมเอกในสมัยสุโขทัยเป็นผู้ริเริ่มประดิษฐ์กระทงรูปดอกบัวถวาย สุโขทัยและเชียงใหม่เป็นสองจังหวัดที่จัดงานใหญ่ที่สุด
ยี่เป็ง (เดือน 2 ปฏิทินล้านนา = เดือน 12 ไทย) ที่เชียงใหม่มีการปล่อยโคมลอย (โคมฟ้า) ขึ้นสู่ท้องฟ้าพร้อมกันนับพัน บริเวณแม่น้ำปิงและสะพานนวรัฐเต็มไปด้วยแสงสีส้มทองสว่างไสว เป็นภาพที่สวยงามที่สุดภาพหนึ่งในโลก จนได้รับการตีพิมพ์ในนิตยสาร National Geographic
อ่านรายละเอียดประเพณีเดือนพฤศจิกายนทั้งหมด →
ธันวาคม — วันพ่อและส่งท้ายปีเก่า
วันพ่อแห่งชาติ (5 ธันวาคม) ตรงกับวันพระราชสมภพรัชกาลที่ 9 ดอกดาวเรืองสีเหลืองทองเป็นสัญลักษณ์ อาคารสถานที่ทั่วประเทศประดับไฟสีเหลืองโดดเด่นตลอดเดือน มีพิธีวางพวงมาลาที่อนุสาวรีย์และพระบรมราชานุสาวรีย์ทุกจังหวัด
วันรัฐธรรมนูญ (10 ธันวาคม) ระลึกถึงวันพระราชทานรัฐธรรมนูญฉบับแรก พ.ศ. 2475 มีพิธีที่อนุสาวรีย์ประชาธิปไตยกรุงเทพฯ
ส่งท้ายปีด้วยการ สวดมนต์ข้ามปี และเคาท์ดาวน์ทั่วประเทศ ภูเก็ตเป็นจุดหมายยอดนิยมระดับนานาชาติ โดยเฉพาะหาดป่าตองที่จัดงานดอกไม้ไฟอลังการ
อ่านรายละเอียดประเพณีเดือนธันวาคมทั้งหมด →
ท่องเที่ยวตามประเพณีไทยในภูเก็ต
ภูเก็ตเป็นหนึ่งในจังหวัดที่มีงานประเพณีมากและหลากหลายที่สุด เพราะมีทั้งประเพณีพุทธ ประเพณีจีนฮกเกี้ยน และวัฒนธรรมพื้นบ้านมลายู การเช่ามอเตอร์ไซค์ช่วยให้เคลื่อนที่ระหว่างงานได้อย่างคล่องตัว ไม่ว่าจะเป็นงานกินเจที่ศาลเจ้าต่างๆ งานสงกรานต์ที่ถนนดีบุก หรืองานส่งท้ายปีที่แหลมพรหมเทพ
[ดูรถมอเตอร์ไซค์สำหรับเที่ยวตามประเพณีภูเก็ต →](/)
