ประเพณีไทยเดือนพฤศจิกายน: ลอยกระทง ยี่เป็งเชียงใหม่ และทอดกฐิน
คืนเพ็ญเดือน 12 เป็นคืนที่สวยงามที่สุดคืนหนึ่งของทั้งปี กระทงดอกไม้ลอยเต็มแม่น้ำทั่วประเทศ และในเวลาเดียวกัน ท้องฟ้าเหนือเชียงใหม่เต็มไปด้วยโคมลอยสีทองหลายพันดวงพร้อมกัน ประเพณียี่เป็งของล้านนาและลอยกระทงของภาคกลางมีราก คนละต้น แต่ตรงกันพอดีในวันเพ็ญเดือน 12 ที่ภูเก็ตพฤศจิกายนคือ High Season กลับมาแล้วอย่างเต็มตัว
อัปเดตข้อมูล: 2026
วันลอยกระทง — ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12
วันที่ปี 2569
ลอยกระทงตรงกับ ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12 ตามปฏิทินจันทรคติ *(ปี 2569: วันจันทร์ที่ 24 พฤศจิกายน 2569)* — ไม่ใช่วันหยุดราชการ แต่เป็นวันที่ทั้งประเทศออกมาเฉลิมฉลองพร้อมกัน
ที่มา — นางนพมาศ และพระแม่คงคา
ตำนานที่เล่าขานมากที่สุดคือ "ตำรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์" บันทึกว่า นางนพมาศ หรือท้าวศรีจุฬาลักษณ์ สนมเอกในพระร่วงเจ้าแห่งสุโขทัย ประดิษฐ์กระทงรูปดอกบัวถวายในพิธีจองเปรียงครั้งแรก พระร่วงทรงพอพระทัยมากจนโปรดให้ทำเป็นประเพณีสืบต่อมา
อย่างไรก็ดี นักวิชาการบางส่วนตั้งข้อสังเกตว่านางนพมาศอาจเป็นตัวละครในวรรณคดีมากกว่าบุคคลจริง ส่วนประเพณีลอยกระทงอาจมีรากเก่ากว่านั้น เช่น การบูชา พระแม่คงคา เทพีแห่งสายน้ำ เพื่อขอขมาที่ใช้น้ำมาตลอดปี และการบูชา รอยพระพุทธบาท ที่ประทับบนหาดทรายริมแม่น้ำ
ประเภทกระทงที่ควรรู้
กระทงใบตอง (แบบดั้งเดิม): ทำจากก้านกล้วย ใบตอง ดอกไม้สด ย่อยสลายได้ภายใน 2–3 วัน เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมที่สุด
กระทงขนมปัง: ปลาในแม่น้ำกินได้ทั้งกระทง หลายจังหวัดส่งเสริมให้ใช้ แต่ต้องระวังน้ำตาลเกินที่เป็นอันตรายต่อปลา
กระทงโฟม: ปัจจุบันหลายจังหวัดห้ามใช้เด็ดขาดเพราะย่อยสลายไม่ได้ กรุงเทพฯ และเชียงใหม่มีบทลงโทษสำหรับผู้ใช้
งานลอยกระทงที่เด่นในไทย
สุโขทัย: จัดที่อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย มีแสงสีเสียง แสดงการละเล่นโบราณ บรรยากาศเหมือนย้อนเวลากลับยุคทอง ต้องจองบัตรล่วงหน้าหลายเดือน
กรุงเทพฯ (แม่น้ำเจ้าพระยา): จัดหลายจุด ทั้งท่าพระจันทร์ ท่าช้าง สะพานสมเด็จพระปิ่นเกล้า กระทงลอยกันเต็มแม่น้ำยามค่ำ
เชียงใหม่: พิเศษสุดเพราะมีทั้งลอยกระทงในแม่น้ำปิง + โคมยี่เป็งขึ้นท้องฟ้า ความงามสองระดับในคืนเดียว
ยี่เป็ง — ประเพณีล้านนาที่เก่าแก่กว่าลอยกระทง
"ยี่เป็ง" แปลว่าอะไร
"ยี่" ในภาษาล้านนาแปลว่า "สอง" "เป็ง" แปลว่า "เพ็ญ" หรือคืนพระจันทร์เต็มดวง ดังนั้น ยี่เป็ง = คืนพระจันทร์เต็มดวงเดือนสอง ตามปฏิทินล้านนา (ซึ่งตรงกับเดือน 12 ของปฏิทินสุริยคติ)
ประเพณียี่เป็งมีมาตั้งแต่ พุทธศตวรรษที่ 14 สมัยอาณาจักรหริภุญไชย (ก่อนล้านนา) เดิมเป็นประเพณีลอยโขมด (คบเพลิง) บนสายน้ำ ต่อมาพัฒนาเป็นการปล่อยโคมลอยขึ้นฟ้าตามคติพุทธ — เพื่อบูชาพระเกตุแก้วจุฬามณีบนสวรรค์ที่บรรจุพระเกศาของพระพุทธเจ้า
โคมลอย (โคมฟ้า) — วิทยาศาสตร์เบื้องหลังความสวยงาม
โคมลอยทำจากกระดาษสาบางๆ ขึงบนโครงไม้ไผ่วงกลม ข้างล่างมีขี้ผึ้งหรือเชื้อเพลิงติดอยู่ เมื่อจุดไฟความร้อนขยายอากาศภายใน โคมเบากว่าอากาศภายนอก จึงลอยขึ้น โคมลอยได้สูงกว่า 100 เมตรก่อนไฟจะดับและร่วงลง ภาพโคมพันดวงขึ้นพร้อมกันยามค่ำคืนไม่มีที่ไหนในไทยเทียบได้
จุดชมและจุดปล่อยโคมยี่เป็งที่เชียงใหม่
- สะพานนวรัฐ–แม่น้ำปิง: จุดชมยอดนิยม เห็นโคมลอยฉากกับแม่น้ำ
- วัดสวนดอก: จัดพิธีทางศาสนาก่อนปล่อยโคมอย่างเป็นระเบียบ
- สนามกีฬา 700 ปีเชียงใหม่: งาน CAD Yi Peng (เสียค่าบัตร) ปล่อยโคมพร้อมกันหลายพันดวง *(ปี 2569: 24–25 พฤศจิกายน 2569)*
เกร็ดจากคนท้องถิ่น: นักท่องเที่ยวหนาแน่นมากในช่วงยี่เป็ง ควรจองโรงแรมเชียงใหม่ล่วงหน้า 3–6 เดือน และหลีกเลี่ยงการขับขี่ในวันปล่อยโคมเพราะถนนปิดหลายสาย
ทอดกฐินช่วงพฤศจิกายน — วาระสุดท้ายก่อนหมดเขต
กฐินเป็นสังฆกรรมพิเศษที่ทำได้เพียง 1 เดือนหลังออกพรรษา *(ปี 2569: 27 ตุลาคม – 25 พฤศจิกายน 2569)* พฤศจิกายนจึงเป็นช่วงสุดท้ายที่จะทอดกฐินได้ก่อนปิดฤดูกาล วัดหลายแห่งจัดกฐินสามัคคีในช่วงนี้ เพื่อระดมทุนซ่อมแซมวัดสำหรับปีถัดไป
ภูเก็ตเดือนพฤศจิกายน — High Season กลับมาแล้ว
พฤศจิกายนเป็นจุดเปลี่ยนภูเก็ต ฝนหยุด ท้องฟ้าใส หาดตะวันตกกลับมา นักท่องเที่ยวหลั่งไหลเข้าเกาะ ราคาพุ่ง วันลอยกระทงภูเก็ตจัดที่ สระน้ำสวนหลวง ร.9 ภูเก็ต และหน้าวัดหลายแห่ง บรรยากาศคึกคัก มีการแสดงและประกวดกระทงของชุมชน
เช่ามอเตอร์ไซค์ไปลอยกระทงภูเก็ตในคืนเพ็ญ →
Key Takeaways เดือนพฤศจิกายน
| วัน | ชื่อ | วันที่ปี 2569 | หมายเหตุ |
|---|---|---|---|
| ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12 | วันลอยกระทง | 24 พ.ย. 2569 | ไม่ใช่วันหยุดราชการ |
| 24–25 พ.ย. 2569 | ยี่เป็งเชียงใหม่ (CAD) | 24–25 พ.ย. 2569 | ต้องซื้อบัตรล่วงหน้า |
| ถึง 25 พ.ย. 2569 | กฐินปิดฤดู | 25 พ.ย. 2569 | วันสุดท้ายของฤดูกฐิน |
